अगस्ट २६ को सफा र वर्षाविहीन बिहानीपख, नेपाल-चीन सीमा नजिकै रहेको ल्हेन्दे खोला (वा भोटेकोशी जसलाई तिब्बतमा डोङ्लिन साङपो पनि भनिन्छ) बाट सुरु भएको बाढी त्रिशूली नदी हुँदै बगेर अन्ततः देवघाटमा नारायणी (गण्डकी) नदीमा मिसियो। ‘हिमालयन सुनामी’ समेत भनिएको यस विपद्को सुरुवात लाङटाङ लिरुङको हिमनदीबाट चट्टान र हिउँको एउटा ठूलो खण्ड छुट्टिएर करिब १,८०० मिटर उचाइबाट ठाडै ल्हेन्दे खोलामा खस्दा भएको थियो1, 3। यस बाढीमा १,५०० भन्दा बढी मानिसको ज्यान गयो र ६,५०० भन्दा बढी घाइते भए। ५,५०० भन्दा बढी मानिस अझै बेपत्ता छन्।
बाढी प्रभावित क्षेत्र तथा यसको स्रोतक्षेत्र (स्रोत: Chand et al. 20263)
साँझसम्ममा मुख्य विपद् मत्थर भए पनि, गण्डकी नदी जलाधार क्षेत्रमा उत्पन्न भएका सहायक जोखिमहरूले खतरा अझ बढाएका छन्। बाढीको अत्यधिक बहावले भिरपहराका तल्ला भाग (टो) को स्थिरता कमजोर बनाएको छ, जसका कारण बाढी प्रभावित क्षेत्रमा थप पहिरोहरू गएका छन्। नारायणी (गण्डकी बेसिन) मा आउन सक्ने थप विपद्ले मुख्य राजमार्गहरूमा अझ बढी क्षति पुर्याउन सक्ने भएकाले सम्पूर्ण जलाधार क्षेत्रको निगरानी गर्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण भएको छ।
यस विपद्ले हाम्रो हिमाली क्षेत्रमा गरिँदै आएको विपद् निगरानीको तरिकामाथि नै प्रश्न उठाएको छ। यसअघि हाम्रो मुख्य ध्यान बिस्तारै पग्लिँदै पछाडि हटिरहेका हिमनदी र बढ्दै गइरहेका हिमतालको निगरानीमा केन्द्रित थियो। तर अब हिमनदीमुनिको स्थायी रूपमा जमेको जमिन (पर्माफ्रोस्ट) पग्लिँदै गएको अवस्था, चट्टानमा रहेका चिरा तथा कमजोरी र आधारभूत चट्टान संरचना भत्किन सक्ने सम्भावनाको पनि प्राथमिकताका साथ निगरानी गर्न आवश्यक देखिएको छ। त्यसैगरी, सन् २०१२ को सेती गण्डकी बाढी, सन् २०२१ को चमोली (उत्तराखण्ड) विपद् र सन् २०२५ को ब्लाटेन (स्विट्जरल्यान्ड) हिमनदी पतनका घटनाबाट प्राप्त सिकाइलाई वैज्ञानिक समुदाय र नीति निर्माताहरूले व्यवहारमा लागू गर्न नसक्नु पनि यस विपद्को सबैभन्दा दुःखद पक्षमध्ये एक हो।
Bhotekoshi-Trishuli Disaster, 2026
भोटेकोशी-त्रिशुली विपद्, २०८३
अहिलेसम्म हामीलाई थाहा भएका कुराहरू
विपद् पहिले
२०८३ श्रावण २९ - भाद्र ९ (१२ दिनअघि)
भूकम्पका पूर्व-संकेतहरू
EarthScope र क्षेत्रीय भूकम्पीय सञ्जालहरू (नुवाकोटस्थित ककनी (KKN) स्टेसन र स्थानीय विद्यालय-आधारित 'रास्पबेरी सेक' (Raspberry Shake) सञ्जालहरू समेत) ले साना तथा छिटपुट रूपमा देखिने भूकम्पीय पूर्व-संकेतहरू पत्ता लगाउँछन्1। वैज्ञानिकहरूले 'दोहोरिने' (repeating) संकेतहरू पहिचान गरेका छन्, जसले लाङटाङ-लिरुङ पर्वत-समूहको फेलियर प्लेन (failure plane) मा क्रमिक रूपमा हुने चिप्लिने प्रक्रिया (slip) लाई संकेत गर्छन्।
भाद्र ७ - ९ (३ दिनअघि)
तापमान अभिलेख
Potsdam को TRON स्टेशन NPA6 (स्रोत क्षेत्रबाट ~२० किलोमिटर) बाट प्राप्त तापक्रम रेकर्डहरूले बिहानको तीव्र तापक्रम चक्र देखाउँछन्, जसले फ्रस्ट क्र्याकिंग र क्रायोस्फेरिक ढलान अस्थिरताको प्रमुख चालकको रूपमा काम गर्दछ।1.
भाद्र ९ (१ दिनअघि)
उच्च तापक्रमको कीर्तिमान
स्टेशन NPA6 मा उच्च तापक्रम लगभग ३०°C (८६°F) मा पुग्छ, जसले गर्दा हप्ताभरि तीव्र तापक्रम वृद्धि, पर्माफ्रोस्टको क्षय र हिमनदीको द्रव्यमानमा कमी आउँछ।1.
प्रलयको सुरुवात: हिमपहिरो (२६ अगस्ट, २०२६)
बिहान ०४ः३७
भूकम्पका पूर्व-संकेतहरूको तीव्र वृद्धि
भूकम्पअघि देखिने साना संकेतहरूको पहिचानमा तीव्र वृद्धि सुरु हुन्छ र संरचना (दरारयुक्त हिमाल) भत्किनुअघिका अन्तिम चार घण्टामा यो अत्यधिक रूपमा बढ्दै जान्छ।
बिहान ०८ः२०
सामान्य भूकम्पीय अभिलेख
रसुवागढी सीमा क्षेत्र नजिकै भूकम्पको एउटा सानो पूर्व-संकेत रेकर्ड गरिन्छ, जसलाई पछि २.६ म्याग्निच्युडको टेक्टोनिक (भू-गर्भसम्बन्धी) घटना बराबरको भनेर हिसाब गरिन्छ।2.
बिहान ०८ः३७
पहिरो
लाङटाङ लिरुङ पर्वतको उत्तरी भागमा ५,२०० मिटर र ३,८०० मिटरको बीचमा एउटा विशाल चट्टान-बरफको हिमपहिरो खस्छ। पतन क्षेत्र (~२.२६ वर्ग कि. मि.) र छेउछाउको क्षय भएको क्षेत्र (~२.९३ वर्ग कि. मि). ले अनुमानित १४२ मिलियन घन किलोमिटर सामग्री3 चलायमान गराउँछ। क्षेत्रीय र टेलिसिस्मिक तरङ्ग विश्लेषणले पतन भएको कुल आयतन अझ बढी राख्छ - १९७ र ४९२ मिलियन घन किलोमिटर। DMG ले जमिनको ठूलो हलचललाई ४.४ ML (रिक्टर स्केल) भूकम्पीय घटना2 को रूपमा दर्ता गर्दछ। USGS ले सुरुमा यसलाई टेक्टोनिक M4.4 भूकम्पको रूपमा पनि रिपोर्ट गर्दछ, तर पछि यसलाई ५.२ परिमाणको भूस्खलन-उत्पन्न भूकम्पीय घटना1 को रूपमा सच्याउँछ।
बिहान ०८ः४०
मलिनमवशेष (डेब्री) ल्हेन्दे खोलामा प्रवेश गर्छ
उच्च गतिमा बगेको मलिनमवशेषको बहाव समुद्र सतहबाट २,९०० मिटरको उचाइमा रहेको ल्हेन्दे खोलासँग ठोक्किन्छ, जसले तल्लो तटीय क्षेत्रमा बाढीको लहर सिर्जना गर्छ र हिउँ, बरफ तथा चट्टानका कारण नदीलाई केही समयका लागि थुनिदिन्छ।3.
ग्यिरोङ (केरुङ) सीमानाबाट एक किलोमिटर तल रहेको रसुवागढी जलमापन केन्द्रले चेतावनी2 जारी गर्न नपाउँदै पानीको अन्तिम सतह १.६२ मिटर मापन गर्छ। यस केन्द्रका लागि चेतावनीको तह ६ मिटर र खतराको तह ७ मिटर तोकिएको थियो। यस बिन्दुमा बाढीको गति १८० कि.मि./घण्टाभन्दा बढी हुने हिसाब गरिएको छ।
जलविज्ञान र मौसम विज्ञान विभाग (DHM) ले यसको आपतकालीन चेतावनी प्रणाली सक्रिय गर्दछ र ६,३२,२९५ देखि ६,७९,२९५ चेतावनीसहितका एसएमएस बाढी करिडोरलगायत तल्लोतटीय बासिन्दाहरूलाई पठाउँछ।
बिहान ०९ः३० - ०९ः५०
@त्रिशुली बजार र बिदुर
बाढीको त्यो भेल त्रिशूलि बजार र विदुर हुँदै अघि बढ्दा उपत्यकाभरि दशौँ मिटर बाक्लो हिलो र गेग्रान थुपारिदिन्छ, जसले कृषि योग्य जमिन पुरिदिन्छ र धेरै पुलहरू ध्वस्त पारिदिन्छ।1.
बिहान १०ः०० - १०ः१०
@बेलकोट र देवीघाट
बाढीको बहाव बेलकोटस्थित तादी नदीमा पुग्छ र देवीघाटलाई बगाउँछ1। बिहान १०:१० बजे तादी नदीमा पानीको सतहमा +२.५३ मिटरसम्मको तीव्र वृद्धि (उच्चतम विन्दु) मापन गरिन्छ।
बिहान १०ः२० - १०ः५०
@गल्छी
जलप्रलय गल्छी पुग्छ1
प्रधानमन्त्रीबाट राष्ट्रिय विपद् जोखिम परिषद्को आकस्मिक बैठक बोलाउनुभयो, ड्रोन टोली तैनाथ गर्दै र १५ वटा तल्लोतटीय नगरपालिकाहरूमा स्थानान्तरण गर्न आदेश दिइन्छ।3.
बिहान १०:५० बजे गल्छीमा जलसतहको अधिकतम विन्दु +८.५० मिटर (जुन केवल ३० मिनेटमा करिब ९ मिटरको वृद्धि हो) रेकर्ड हुन्छ।1.
११ः२० - ११ः४५
@मलेखु
बिहान ११:२० बजे, जलस्तर वृद्धि ७ मिटरको स्थानीय चेतावनी सीमा पार गर्दै फुर्के (मलेखु) मा पुग्छ।2.
बिहान ११:४० बजे, फुर्के खोला स्टेसन (मलेखु) मा जलसतह ८ मिटरको 'अत्यधिक खतराको विन्दु' पार गर्छ। जलसतह १०.४८ मिटरको उच्च विन्दुमा पुग्दा फुर्के खोलाको पुल बगायो र बाढी मुग्लिङतर्फ अघि बढिरहेको पुष्टि हुन्छ।
अपरान्ह ०१ः००
@मुग्लिङ
बाढीको बहाव मुग्लिन पार गर्दै नारायणी नदीको संगमस्थलतर्फ अघि बढ्छ।
अपरान्ह ०२ः१४
@कालीखोला
मुग्लिङ नजिकैको कालीखोलामा जलसतह १२.१ मिटरको खतराको तह पार गर्दै १२.३५ मिटरको उच्च विन्दुमा पुग्छ।
चरमबिन्दु, स्थिरीकरण र त्यसपछिको अवस्था
अपरान्ह ०२ः३० - ०६ः००
@देवघाट
दिउँसो २:३० देखि २:४० बजेको समयमा बाढीको पहिलो लहर देवघाट जलमापन केन्द्रमा आइपुग्छ।1
अपराह्न ४:०० बजे देवघाटमा बाढीको जलसतह ६.५७ मिटरको उच्च विन्दुमा पुग्छ र यसको अधिकतम बहाव ५,८५० घनमिटर प्रतिसेकेन्ड (m³/s) रहन्छ।3
देवघाट भएर बग्ने कुल बाढीको परिमाण ५ करोड ७४ लाख घनमिटर (मौसमी आधारभूत बहावभन्दा बढीको १ करोड ९६ लाख ६० हजार घनमिटर पानीसहित) अनुमान गरिएको छ।1.
साँझ ०६ः००
सम्पूर्ण जलाधार क्षेत्र
बाढी घट्न थाल्छ। रातभर खोज तथा उद्धार कार्य जारी रहँदा देवघाटमा पानीको सतह करिब ४ मिटरमा झर्छ।3.
गण्डकी जलाधार क्षेत्रमा उत्पन्न सहायक जोखिमहरू
भाद्र १२
नयाँ चेतावनी
चीनले उपलब्ध गराएको स्याटेलाइट र ड्रोन तस्बिरहरूले नदीको मुहान क्षेत्रनजिकै पहिरोका कारण थुनिएर दुईवटा नयाँ तालहरू बनेको देखिन्छ। ल्हेन्दे खोलाको किनारमा झरेको सहायक पहिरोका कारण बनेको एउटा ठूलो ताल (जसको मुख्य अक्ष ७७० मिटर लामो छ) ले खोला थुन्छ भने अर्को ताल (५३० मिटर अक्ष भएको) हिमपहिरोको ठीक तल अवस्थित छ। भाद्र १२ को बिहानसम्ममा ल्हेन्दे खोलाको तालबाट पानी प्राकृतिक रूपमै बाहिर बग्छ, जसले गर्दा ताल फुट्ने तत्कालको जोखिम टर्छ।1.
भाद्र १२ - १४
पहिरोले थुनिएर बनेको एउटा तालको पानी बगेर जान्छ
ल्हेन्दे खोला थुनिँदा बनेको तालको पानी भाद्र १३ मा बाहिर निस्कन थाल्छ। भाद्र १४ सम्ममा यो पूर्ण रूपमा खाली हुन्छ।
The lake below the glacier needs further monitoring.
भाद्र १४
कृष्णभीरमा पहिरो
त्रिशूली नदीले 'कृष्णभीर' को तल्लो भागलाई कटान गर्छ । यो एउटा पुरानो पहिरो हो जसलाई यसअघि पानीको निकास र जैविक-प्राविधिक (biotechnical) विधिहरू अपनाएर स्थिर बनाइएको थियो। पृथ्वी राजमार्गमा पर्ने यो पहिरोले तराई र काठमाडौँबीचको सम्पर्क विच्छेद गराउँछ।
भाद्र १५
स्यार खोलामा पहिरो
बिहान करिब ९:३० बजे बुढीगण्डकी नदीको सहायक नदी 'स्यार खोला' को माथिल्लो भागमा पहिरो जान्छ। यसले खोला थुनेर एउटा ताल बनाउँछ। साँझसम्ममा उक्त तालको पानी बगेर जान्छ।
September 8
किम्रुङ खोलामा पहिरो
साँझ करिब ६ बजे, मोदी खोला जलाधार क्षेत्रमा गएको पहिरोले किम्रुङ खोलालाई आंशिक रूपमा अवरुद्ध बनाउँछ। मोदी खोला सेतीगण्डकी नदीको एउटा सहायक नदी हो।
Chand, M. B., Kayastha, R. B., Adhikari, S., Pokharel, A., Moktan, B., Bajracharya, H., Basnet, U., Paudel, P. K., (2026). Rapid situation report: Bhotekoshi–Trishuli catastrophe. Youth Alliance for Environment (YAE), Kathmandu, Nepal.
Feature image: Reported Hazard Zones and Hydrological Stations along the Bhotekoshi–Trishuli–Narayani Rive Corridor in NDRRMA (2026). Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA): Rasuwa-Bhotekoshi Flood 2026. https://ndrrma.gov.np/np/study-report/416
To provide the best experiences, we use technologies like cookies to store and/or access device information. Consenting to these technologies will allow us to process data such as browsing behavior or unique IDs on this site. Not consenting or withdrawing consent, may adversely affect certain features and functions.
Functional
Always active
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Statistics
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
प्रतिक्रिया दिनुहोस्